Ratten: 10 interessante weetjes

Behendige klimmers, voorzichtige verkenners en zelfs dieren die ‘lachen’: ratten zijn verrassender dan u denkt. Toch ziet u ze liever niet in uw woning of bedrijf. Ze kunnen voedsel vervuilen, materialen beschadigen en ziekteverwekkers verspreiden. Deze tien weetjes laten zien hoe ratten leven, welke sporen ze achterlaten en hoe u overlast helpt voorkomen.

10 verrassende feiten over ratten

1. Een rat is meer dan een grote muis

Volwassen ratten zijn duidelijk groter en steviger gebouwd dan volwassen huismuizen. Ze hebben ook grotere uitwerpselen en hebben meer voedsel nodig.

Een jonge rat kan wel op een muis lijken. Alleen de grootte is daarom niet voldoende om het dier te herkennen. Ook de lichaamsbouw en de aangetroffen sporen helpen bij de identificatie.

2. Bruine en zwarte ratten hebben verschillende gewoontes

De bruine rat (Rattus norvegicus) is stevig gebouwd, met relatief kleine oren en een staart die doorgaans korter is dan het lichaam. U vindt deze soort vaak dicht bij de grond, bijvoorbeeld bij riolen, in kelders of in holen buiten.

De zwarte rat (Rattus rattus) is slanker, heeft grotere oren en een staart die doorgaans langer is dan het lichaam. Deze behendige klimmer zoekt vaker hoger gelegen schuilplaatsen op, zoals zolders en dakruimtes. Hun naam zegt overigens niet alles: de vachtkleur kan variëren.

3. Ratten bereiken ook hoger gelegen ruimtes

Een rattenprobleem beperkt zich niet tot de vloer of de kelder. Ratten kunnen klimmen en springen, waardoor ook leidingen, ruwe muren en andere structuren een route door een gebouw kunnen vormen.

Vooral zwarte ratten zijn uitstekende klimmers. Controleer bij vermoedelijke overlast dus ook hoger gelegen toegangswegen en schuilplaatsen.

4. Nieuwe voorwerpen maken ratten voorzichtig

Een nieuwe val of lokdoos wordt niet altijd meteen bezocht. Ratten kunnen onbekende voorwerpen en veranderingen in hun omgeving aanvankelijk vermijden. Dat gedrag heet neofobie.

Hoe sterk die voorzichtigheid is, verschilt per dier en situatie. Een onaangeroerde val betekent dus niet automatisch dat de ratten verdwenen zijn. De plaatsing en opvolging blijven belangrijk.

5. Ratten kunnen voedsel en oppervlakken besmetten

Ratten kunnen ziekteverwekkers bij zich dragen en verspreiden, onder meer via urine en uitwerpselen. Zo kunnen ze voedingswaren, verpakkingen en oppervlakken verontreinigen.

Niet elke rat draagt elke ziekteverwekker, maar aanwezigheid in een keuken, voorraadruimte of voedingsbedrijf vraagt wel om actie. Vermijd rechtstreeks contact met ratten en hun uitwerpselen.

6. Onze omgeving biedt ratten voedsel en beschutting

Ratten profiteren van wat mensen achterlaten: etensresten, dierenvoeder, afval en beschutte nestplaatsen. Daarom worden ze ook cultuurvolgers genoemd.

Een rattenprobleem betekent niet noodzakelijk dat een gebouw vuil is. Ook een goed onderhouden woning of bedrijf kan aantrekkelijk zijn wanneer voedsel bereikbaar is of toegangswegen openblijven.

7. Een rattenpopulatie kan snel groeien

Bij gunstige omstandigheden kunnen vrouwtjes meerdere nesten per jaar krijgen, met verschillende jongen per nest. Ook de jongen kunnen zich relatief snel voortplanten.

Hoe snel een populatie groeit, hangt onder meer af van voedsel, beschutting en overleving. Wacht daarom niet tot u meerdere ratten ziet voordat u verdachte sporen laat onderzoeken.

8. Vaste looproutes laten zichtbare sporen achter

Ratten gebruiken vaak dezelfde routes langs muren en andere beschutte plekken. Waar hun vacht regelmatig langs een oppervlak schuurt, kunnen donkere veegsporen ontstaan.

Ook uitwerpselen, aangevreten verpakkingen en een opvallende urinegeur kunnen op hun aanwezigheid wijzen. Eén spoor geeft niet altijd uitsluitsel: bekijk de signalen samen.

9. Ratten kunnen geluiden maken die op ‘lachen’ lijken

Bij onderzoek met laboratoriumratten bleken de dieren tijdens spel en kietelen zeer hoge geluiden te maken. Die zijn zonder speciale apparatuur niet hoorbaar voor mensen en worden vaak omschreven als ‘lachen’.

Het gaat niet om lachen zoals wij dat doen, maar om geluiden die samenhangen met positieve interacties. Een verrassende kant van dieren die we vooral als ongewenste bezoekers kennen.

10. De snijtanden van ratten blijven groeien

De snijtanden van ratten groeien hun hele leven door en slijten door gebruik. Knagen hoort dus bij hun natuurlijke gedrag.

In gebouwen kan dat schade veroorzaken aan hout, kunststof, verpakkingen en kabels. Vooral beschadigde elektrische bedrading kan gevaarlijke situaties opleveren.

Ratten voorkomen begint bij voedsel en toegangswegen

Met enkele gerichte maatregelen maakt u uw woning of bedrijf minder aantrekkelijk:

• Berg voeding en dierenvoeder goed op. Gebruik stevige, afsluitbare containers.

• Sluit afvalbakken en ruim voedselresten op. Vergeet ook terrassen en buitenruimtes niet.

• Beperk schuilplaatsen. Vermijd ophopingen van rommel en materialen tegen de gevel.

• Controleer toegangswegen. Let op openingen rond deuren, leidingen en andere aansluitingen.

• Pak waterbronnen aan. Herstel lekken en laat vermoedelijke rioolproblemen onderzoeken.

Voor bedrijven biedt IPM een structurele aanpak

Voor bedrijven is Integrated Pest Management (IPM) belangrijk om rattenoverlast niet alleen te bestrijden, maar ook te voorkomen. Deze aanpak combineert inspecties, monitoring, hygiëne en bouwkundige wering met gerichte bestrijding waar nodig.

Zo worden niet alleen de aanwezige ratten aangepakt, maar ook de omstandigheden die hun aanwezigheid mogelijk maken.