Alles wat je moet weten over muggen in België

Muggen zijn voor velen de grootste spelbreker van een mooie zomernacht. Maar waarom prikt de ene persoon veel vaker dan de andere? Welke soorten vliegen er rond in België, hoe worden exotische soorten opgevolgd en vormen ze eigenlijk een gevaar voor onze gezondheid?

In deze gids duiken we in de wondere én irritante wereld van de mug. Ontdek wetenschappelijke feiten over hun gedrag, de opkomst van exotische soorten en hoe je jezelf doeltreffend beschermt.

1. Feiten en weetjes over het gedrag van muggen

Waarom prikken muggen eigenlijk?

Niet alle muggen steken. Alleen de vrouwtjesmuggen hebben bloed nodig. Ze gebruiken de eiwitten en het ijzer uit ons bloed om hun eitjes te laten rijpen. Mannelijke muggen zijn volkomen onschadelijk en voeden zich uitsluitend met plantensappen en nectar.

Hoe sporen muggen ons op?

Muggen vertrouwen op een combinatie van zintuigen om hun prooi te vinden:

• Koolstofdioxide (CO₂): Via speciale sensoren kunnen vrouwtjes de CO₂ die wij uitademen op tientallen meters afstand detecteren.

• Lichaamsgeur en warmte: Zodra ze dichterbij komen, reageren ze op lichaamswarmte en specifieke geurstoffen zoals melkzuur en boterzuur (aanwezig in zweet).

• Visuele signalen: Muggen worden aangetrokken door donkere kleding en beweging.

Ben je een 'muggenmagneet'? Het zit in je genen!

Word jij altijd lekgeprikt terwijl je partner nergens last van heeft? Onderzoek toont aan dat je aantrekkingskracht op muggen voor zo'n 80% genetisch bepaald is. Dit heeft te maken met de natuurlijke samenstelling van je huidbacteriën en lichaamsgeur. Muggen gaan niet per se af op wie het lekkerst ruikt, maar vermijden vooral mensen die voor hen onaangenaam ruiken.

Waar gaan muggen heen in de winter?

Muggen overleven de winter op twee manieren:

1. Als eitje of larve: Veel soorten leggen eitjes die in een rustfase (diapauze) gaan zodra de temperatuur daalt. Ze komen pas weer uit in het voorjaar.

2. Als volwassen mug: Inheemse vrouwtjes zoeken beschutte, vorstvrije plekken op (zoals kelders, zolders, spouwmuren en schuren) om in een soort winterslaap te gaan.

Wist je dat? Wereldmuggendag (20 augustus)

Elk jaar op 20 augustus is het Wereldmuggendag (World Mosquito Day). Deze dag herdenkt de ontdekking van de Britse arts Sir Ronald Ross in 1897, die bewees dat vrouwtjesmuggen malaria overbrengen tussen mensen. Wereldwijd wordt op deze dag aandacht gevraagd voor de gevaren van door muggen overgedragen ziektes en het belang van preventie.

2. Muggensoorten in België: van inheems tot exotisch

Wereldwijd bestaan er meer dan 3.600 soorten muggen, waarvan er tientallen in België voorkomen. De belangrijkste soorten op een rij:

Inheemse soorten

Gewone steekmug (Culex pipiens)

Dit is de klassieke bruine mug die 's nachts rond je hoofd zoemt. Ze is voornamelijk actief tussen zonsondergang en zonsopgang.

Geringde steekmug (Culiseta annulata)

Een van de grootste inheemse soorten. Ze heeft lichte ringen op haar poten en wordt vanwege haar grootte vaak verward met exotische soorten.

Exotische en invasieve soorten

Aziatische tijgermug (Aedes albopictus)

De tijgermug is klein, diepzwart met opvallende sneeuwwitte strepen op de poten en een witte lijn over het borststuk.

Verschil in gedrag met de gewone mug

In tegenstelling tot de gewone steekmug is de tijgermug vooral overdag actief en vliegt ze heel laag bij de grond (ze prikt vaak in enkels en onderbenen). Door klimaatverandering, internationaal transport en tweedehandsbandenhandel verspreidt deze soort zich steeds verder in Europa en België.

Verwarring vermijden: deze insecten steken niet!

• Langpootmuggen: Dit zijn reusachtige, pootrijke insecten die er eng uitzien, maar vrolijk vegetariër zijn. Ze steken of bijten absoluut niet.

• Dansmuggen: Vliegen vaak in grote zwermen boven het water, maar hebben geen steeksnuit.

3. Vormen muggen een risico voor de volksgezondheid?

In tropische gebieden zijn muggen de dodelijkste dieren ter wereld door de overdracht van malaria, dengue en gele koorts. Maar hoe zit dat in West-Europa?

Situatie in België

De inheemse gewone steekmug veroorzaakt in België vooral hinderlijke, jeukende bulten.

Exotische soorten zoals de tijgermug zijn theoretisch in staat om virussen zoals dengue, chikungunya en zika over te dragen. Momenteel is er in België echter geen sprake van lokale overdracht van deze ziekten, omdat het virus zelf hier nauwelijks circuleert.

Actieve monitoring van exotische muggen in België

Om te vermijden dat exotische muggen zich definitief vestigen in ons land, voeren wetenschappelijke instellingen (zoals het Instituut voor Tropische Geneeskunde en Sciensano) samen met de overheid een streng monitoringsprogramma uit (MEMO-project).

• Muggenvallen op risicolocaties: Er worden specifieke vallen geplaatst op snelwegparkings, in havens, bij luchthavens en bij bedrijven die tweedehandsbanden of geluksbamboe importeren.

• Burgerwetenschap (MuggenSurveillance): Burgers worden opgeroepen om verdachte muggen (zoals de tijgermug) te fotograferen en te melden via online platforms. Zo kan er snel ingegrepen worden wanneer er ergens een populatie opduikt.

Risico voor huisdieren

Muggen kunnen ook schadelijk zijn voor dieren. Zo kunnen ze bij honden de gevaarlijke hartworm overbrengen en bij paarden het West-Nijlvirus.

4. Preventie: zo houd je muggen uit je buurt

Muggen hebben stilstaand water nodig om hun eitjes te leggen. Een eitje kan in warm weer al binnen een week uitgroeien tot een volwassen mug. Preventie begint dus in je eigen tuin of op je balkon.

Zelf maatregelen nemen

• Verwijder stilstaand water: Leeg wekelijks schoteltjes onder bloempotten, emmers, gieters en speelgoed.

• Dek regentonnen af: Gebruik een muggendicht gaas of een goed sluitend deksel.

• Onderhoud dakgoten: Zorg dat regenwater goed wegloopt en er geen bladeren in blijven steken.

• Draag lichte kleding: Muggen worden aangetrokken door donkere kleuren; lichte, loszittende kleding met lange mouwen verkleint de kans op beten.

• Plaats horren: Fysieke barrières voor de ramen en deuren blijven de meest efficiënte manier om muggen uit de slaapkamer te houden.