Hoornaars en wespen: wat is het verschil?

Wespen en hoornaars worden vaak met elkaar verward. Dat is niet zo vreemd, want een hoornaar is eigenlijk gewoon een grote wesp. Toch zijn er duidelijke verschillen in grootte, kleur, gedrag en nestplaats.

Voor Belgische lezers is het ook belangrijk om te weten dat hier niet alleen de gewone wesp voorkomt, maar ook de Europese hoornaar, onze grootste inheemse sociale wesp. Daarnaast wordt in België ook de Aziatische hoornaar steeds vaker waargenomen. Die soort ziet er anders uit en krijgt extra aandacht omdat ze jaagt op honingbijen. Een juiste herkenning helpt om beter in te schatten of er echt een risico is en welke aanpak nodig is.

Wespen en hoornaars: familie van elkaar

Wat is een hoornaar precies?

Een hoornaar behoort, net als andere wespen, tot de vliesvleugeligen. Hoornaars zijn dus geen aparte insectengroep los van wespen, maar een type sociale wesp.

De Europese hoornaar (Vespa crabro) is de grootste inheemse sociale wespensoort in België. Ondanks haar indrukwekkende formaat is ze doorgaans minder agressief dan veel mensen denken. Net als bij gewone wespen ontstaat het grootste risico wanneer een nest verstoord wordt of wanneer mensen er onbewust te dicht bij komen.

Steken hoornaars sneller dan wespen?

Niet per se. Zowel wespen als hoornaars steken vooral wanneer ze zich bedreigd voelen of wanneer ze hun nest verdedigen. Een dier dat aan het foerageren is, zal meestal niet uit zichzelf aanvallen.

Dicht bij een nest ligt dat anders. Dan kunnen zowel wespen als hoornaars defensief reageren, soms met meerdere werksters tegelijk. Daarom is het nooit verstandig om een actief nest zelf te verstoren.

Uiterlijke verschillen tussen wespen en hoornaars

Gewone wesp

De gewone wesp is de kleinste van de drie soorten die het vaakst met elkaar verward worden. Werksters zijn meestal ongeveer 10 tot 15 mm lang. De koninginnen zijn groter, maar blijven doorgaans kleiner dan hoornaarkoninginnen.

Qua uiterlijk herken je de gewone wesp aan haar typische geel-zwarte kleur, smalle taille en scherp afgelijnde tekening op kop en achterlijf. Dat is het klassieke beeld dat de meeste mensen van een wesp hebben.

Europese hoornaar

De Europese hoornaar is duidelijk groter en forser gebouwd dan een gewone wesp. Werksters zijn meestal ongeveer 18 tot 25 mm lang. Mannetjes zijn vaak iets groter, en koninginnen kunnen tot ongeveer 35 mm lang worden.

De kleur verschilt ook duidelijk van die van een gewone wesp. De Europese hoornaar heeft meer roodbruine, geelbruine en zwarte tinten. Vooral de kop en het borststuk zijn donkerder en warmer van kleur. Ook de vleugels hebben vaak een roodachtige schijn.

Aziatische hoornaar

De Aziatische hoornaar heeft opnieuw een ander uiterlijk dan de Europese hoornaar. Ze is meestal iets kleiner dan de Europese hoornaar, maar wel groter dan een gewone wesp.

Ze is overwegend donker van kleur, met een zwarte borst, donkere poten met gele uiteinden en één opvallende oranjegele band op het achterlijf. Daardoor is het niet correct om alle hoornaars zomaar als geel-zwarte insecten te beschrijven.

Verschillen in nestgedrag

Waar bouwen wespen hun nest?

Gewone wespen bouwen een nest van fijngekauwd hout en speeksel, waardoor een papierachtig materiaal ontstaat. Zo’n nest kan zich bevinden:

• in de grond

• in spouwmuren

• onder dakranden

• op zolders

• in schuren of bijgebouwen

• in andere beschutte holtes

Waar bouwen hoornaars hun nest?

Europese hoornaars maken ook een papierachtig nest, maar kiezen vaak andere nestplaatsen. Ze nestelen onder meer in:

• holle bomen

• nestkasten

• zolders

• schuren

• spouwmuren

• andere beschutte holtes

Ze bouwen dus niet altijd bovengronds en ook niet altijd in een vrijhangend nest.

Hoe groot wordt een kolonie?

Gewone wespen

Bij gewone wespen kan een kolonie uitgroeien tot enkele honderden tot enkele duizenden dieren. Dat is al ruim voldoende om veel overlast te veroorzaken.

Europese hoornaars

Een kolonie Europese hoornaars is meestal kleiner dan een groot wespennest en telt vaak enkele honderden werksters, al kan dat variëren volgens seizoen en omstandigheden.

Voeding en gedrag

Wat eten gewone wespen?

Gewone wespen voeden hun larven met insecten, maar volwassen wespen gaan vooral in de nazomer vaak op zoek naar suikerrijke voeding. Daarom duiken ze geregeld op rond:

• frisdrank

• fruit

• ijs

• gebak

• afval

• terrassen

Dat verklaart waarom ze in de zomer en vroege herfst vaak als hinderlijk worden ervaren.

Wat eten hoornaars?

Hoornaars eten vooral andere insecten en suikerrijke sappen, zoals plantensappen of rijp fruit. Ze zijn meestal minder geïnteresseerd in menselijk voedsel dan gewone wespen, al kunnen ze wel op zoete bronnen afkomen.

Wanneer zijn hoornaars of wespen gevaarlijk?

Risico voor mensen

Zowel wespen als hoornaars kunnen steken, en dat is pijnlijk. Voor de meeste mensen blijft dat beperkt tot een lokale reactie, zoals pijn, roodheid en zwelling. Voor mensen met een allergie kan een steek wel ernstig zijn.

Het grootste risico ontstaat wanneer:

• een nest zich dicht bij mensen bevindt

• het nest verstoord wordt

• iemand allergisch is voor insectengif

Wat doet u best?

Blijf uit de buurt van een actief nest en probeer het niet zelf te verwijderen. Zeker bij nesten in of rond woningen, scholen, bedrijven, horecazaken of doorgangen is professionele hulp aangewezen.

Samengevat: hoornaar of wesp?

De belangrijkste verschillen op een rij

Gewone wesp

• kleiner

• typisch geel-zwart

• vaak aangetrokken door zoete voeding

• nestelt onder meer in de grond, muren en gebouwen

Europese hoornaar

• groter en forser

• meer roodbruine en geelbruine tinten

• jaagt vooral op insecten

• nestelt vaak in holtes zoals bomen, zolders of spouwmuren

Aziatische hoornaar

• invasieve soort in België

• donker lichaam met opvallende oranjegele band

• jaagt op andere insecten, waaronder honingbijen

• vraagt extra waakzaamheid bij nestdetectie

Conclusie

Hoornaars en wespen lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde. De gewone wesp is kleiner en vaker hinderlijk aan tafel of op terras, terwijl de Europese hoornaar groter is en doorgaans minder snel voor directe overlast zorgt zolang haar nest met rust gelaten wordt. De Aziatische hoornaar vormt dan weer een aparte invasieve soort die in België extra aandacht vraagt.